Ο John Dewey και η Νέα ΑγωγήΟ Dewey επιχειρεί μία στροφή με τις παιδαγωγικές του απόψεις, λαμβάνει αποστάσεις με την κριτική του στο παραδοσιακό σχολείο και δέχεται πολλές επιρροές στο στοχασμό του από τους παλαιότερους παιδαγωγούς και φιλοσόφους, το λόγο των οποίων μετασχηματίζει.
Σημαντική επίδραση του άσκησαν οι Darwin, Herbart, Locke, Rousseau, Pestalozzi, Froebel.
Δημοσιεύει το 1897 το My Pedagogic Creed (Το παιδαγωγικό μου πιστεύω) και επιχειρεί να επανακαθορίσει τις βασικές αρχές της Παιδαγωγικής. Άλλα σημαντικά παιδαγωγικά έργα του είναι τα εξής: The school and society (Το σχολείο και η κοινωνία) το 1899, How we think (Πώς σκεπτόμαστε) το 1910, Reconstruction on Philosophy (Ανασυγκρότηση στη φιλοσοφία) το 1920, Democracy and Education (Δημοκρατία και εκπαίδευση) το 1916, Experience and Nature (Εμπειρία και φύση) το 1925, Experience and Education (Εμπειρία και εκπαίδευση) το 1938.
Η κεντρική θέση του είναι ότι η εκπαίδευση είναι μια κοινωνική διαδικασία και το σχολείο οδηγεί το παιδί με τον πιο αποτελεσματικό τρόπο σε μετοχή στη γνώση και στη χρήση της για προσωπική ευτυχία και κοινωνική ευημερία. Επομένως, θεωρεί ότι η λειτουργία του σχολείου είναι κατά κύριο λόγο κοινωνική που σκοπό έχει να αναπτύξει αρμονικά τις δυνατότητες του παιδιού.

Fullscreen

Οι παιδαγωγικές ιδέες του αφορούσαν την ανάπτυξη στενής σχέσης ανάμεσα στο σχολείο και την κοινωνική ζωή. Η διδασκαλία είναι σκόπιμο να έχει επίκεντρο το μαθητή και όχι τη διδακτέα ύλη, ενώ η μάθηση είναι μία συνεχής διαδικασία αλληλεπίδρασης μεταξύ των μαθητών και του δασκάλου, δηλαδή όλοι μαζί συμβάλλουν από κοινού στη διδασκαλία. Σπουδαίο ρόλο στη μαθησιακή διαδικασία παίζει η πρακτική δραστηριότητα και η εμπειρία. Η μάθηση επομένως συνδυάζει τη θεωρία και την πράξη.
Η διδασκαλία, το συγγραφικό έργο και η πρακτική της ζωής του απέβλεπαν στη διαμόρφωση μιας νέας εκπαιδευτικής φιλοσοφίας, που θα επαναπροσδιόριζε τους σκοπούς και τα μέσα της παραδοσιακής εκπαίδευσης. Η αγωγή, σύμφωνα με τη φιλοσοφία, αρχίζει κατά τη γέννηση και διαρκεί σε όλη τη ζωή του ανθρώπου. Το διδακτικό μοντέλο που εισήγαγε στηριζόταν στην ενεργό συμμετοχή και τον προβληματισμό του μαθητή. Κατασκεύασε ένα σχολείο εργασίας, όπου οι δάσκαλοι θα προέτρεπαν τα παιδιά σε χειρωνακτικές εργασίες, όπως το μαγείρεμα, το ράψιμο κ.α. Το αποτέλεσμα ήταν οι μαθητές από την πρακτική άσκηση να μπορούν να επιλύσουν και να ανταπεξέλθουν στα ατομικά και κοινωνικά προβλήματα.
 
Ο ρόλος του δασκάλου
Η εκπαιδευτική διαδικασία στηρίζεται στους δασκάλους στο σχολείο και τους γονείς στο οικογενειακό περιβάλλον. Οι δάσκαλοι και οι γονείς είναι οι άνθρωποι που μεταδίδουν γνώσεις και εμπειρίες στα παιδιά. Είναι ένας ιδιαίτερος και σημαντικός ρόλος του δασκάλου, διότι το έργο του είναι να συνδυάσει τη νέα γνώση και την εμπειρία των παιδιών για να την αφομοιώσει βέλτιστα και καλύτερα. Ο Dewey προβάλλει μια νέα μελέτη για το ρόλο και το έργο του δασκάλου.
Ο εκπαιδευτικός θα πρέπει να είναι ένας ολοκληρωμένος άνθρωπος με πολλές εμπειρίες και να συνειδητοποιήσει το σκοπό που πρέπει να επιτευχθεί. Οι ενέργειες του ως προς τα παιδιά είναι να ασκεί κριτική και να αξιολογεί τις εμπειρίες του παιδιού που έχει αποκομίσει ως τώρα και να διακρίνει και να διαχωρίσει τις αρνητικές εμπειρίες, οι οποίες είναι βλαβερές για το παιδί και να εμποδίσει τις δυσάρεστες εξελίξεις. Ο δάσκαλος, αφού εξετάσει τις εμπειρίες του παιδιού, θα πρέπει να καθοδηγήσει το παιδί, για να κατανοήσει τις μελλοντικές επιλογές του. Δεν θα πρέπει να γίνει μέσω της επιβολής, αλλά η διαδικασία να ελευθερώνει το πνεύμα του παιδιού για να εξασφαλίσει τις δικές του εμπειρίες.
Ο δάσκαλος οφείλει να προσφέρει κάθε δυνατή βοήθεια στους μαθητές του, για να αναπτύξουν την κοινωνικότητά τους. Έτσι, ο ρόλος του ανάγεται σε αυτόν του κοινωνικού λειτουργού, όντας υπεύθυνος για τη διατήρηση της κοινωνικής τάξης και την εξασφάλιση της κοινωνικής προόδου. Οφείλει να δίνει παροτρύνσεις, να εξασφαλίζει δυνατές εμπειρίες και να οδηγεί αφενός σε προσωπική ανάπτυξη και αφετέρου σε κοινωνική συμμετοχή.
Το χρέος του παιδαγωγού δεν είναι να συνειδητοποιήσει στους μαθητές μόνο την κοινωνική υφή και τις κοινωνικές σχέσεις, αλλά να τους συνειδητοποιήσει και τη συνεχή ροή της κοινωνικής ζωής σε τόπο και χρόνο, ώστε να κατανοήσουν το παρόν από το παρελθόν και να αντιληφθούν τι εγκυμονεί το παρόν για το μέλλον. Η κοινωνική πρόοδος επιτυγχάνεται με προσαρμογές των ατόμων στη ρέουσα πραγματικότητα, με κοινωνική συνείδηση και κοινωνικό ιδανικό, που χτίζει μέσα στις ψυχές των παιδιών ο δάσκαλος. Επομένως, ο ρόλος του εκπαιδευτικού στην εκπαιδευτική φιλοσοφία του Dewey είναι πιο ουσιαστικός. Δεν κατευθύνει απλώς τη σκέψη του μαθητή σε δράσεις που εξωτερικεύουν τη γνώση του, αλλά πλάθει τις εμπειρίες του αυτές που συντελούν στη νόηση.
 
Το αναλυτικό πρόγραμμα
«Τα δεδομένα αποκόπτονται από την αρχική τους θέση μέσα στην εμπειρία και αναδιατάσσονται με τέτοιο τρόπο ώστε να παραπέμπουν σε μια γενική αρχή».
Το αναλυτικό πρόγραμμα αποσκοπεί στην ταξινόμηση των σκέψεων και των γνώσεων των παιδιών και δημιουργεί το κόσμο του μυαλού του παιδιού, δηλαδή το να αποκτήσει τη δική του οπτική για τα πράγματα. Απαραίτητο στοιχείο σε αυτή τη διαδικασία είναι το αναλυτικό πρόγραμμα να είναι ειδικά σχεδιασμένο με βάση τις ανάγκες των μαθητών και να συνδέει το σχολείο με την κοινωνία.
Σύμφωνα με τη θεωρία του, ο δάσκαλος οφείλει να οργανώνει τη σύνθετη διαδικασία της εκπαίδευσης, λαμβάνοντας υπόψη τις προσωπικές ανάγκες των εκπαιδευομένων, τα ενδιαφέροντα, τις εμπειρίες και τις επιθυμίες τους.
Το αναλυτικό πρόγραμμα θα πρέπει να δώσει ελευθερία στους μαθητές, για να διευρύνουν τους ορίζοντες, να αναπτύξουν νέες δεξιότητες και ικανότητες και να αντιμετωπίζουν τα εμπόδια με το δικό τους τρόπο.
Σύμφωνα με τον Dewey, το παιδί και το αναλυτικό πρόγραμμα συμβαδίζουν μεταξύ τους. Από τη στιγμή της γέννησης ως το θάνατο, ο άνθρωπος συνεχίζει να μαθαίνει και αποκτά συνεχώς εμπειρίες. «Η εκπαιδευτική διαδικασία δεν έχει κανένα τέλος πέρα από τον εαυτό της […] είναι μια διαδικασία διαρκούς αναδιοργάνωσης, ανοικοδόμησης και μετασχηματισμού».
Σημαντικό στο αναλυτικό πρόγραμμα δεν είναι η ανάπτυξη της λογικής, ειδικότερα του προφορικού και του γραπτού λόγου, για να απαντήσει στα διάφορα ερωτήματα των μαθημάτων που έχει, όπως ένα πρόβλημα στα μαθηματικά, αλλά ο Dewey καθιστά ότι η παρατηρητικότητα και η κριτική σκέψη είναι τα κύρια συστατικά για την ερμηνεία των επιλογών και των καταστάσεων. Μολονότι, τα εργαλεία ανήκουν στην λογική, στοχεύουν στο αφηρημένο και εξασφαλίζουν να αναδείξουν τις ανάγκες και τις εμπειρίες του παιδιού.
Η Φιλοσοφία είναι το προτεινόμενο μάθημα του Dewey για το Αναλυτικό Πρόγραμμα, το οποίο θα καθοδηγήσει το παιδί να αποδεχτεί τις καταστάσεις και θα ενισχύσει την κοινωνικοποίησή του.
 
Η κοινωνική διάσταση του σχολείου
O Dewey πιστεύει ότι το σχολείο έρχεται σε στενή επαφή με την κοινωνία. Η οικογένεια και το σχολείο είναι οι βασικοί φορείς που βοηθούν το παιδί με την κοινωνικοποίηση του στο ευρύτερο κοινωνικό σύνολο. Η βασική εκπαίδευση, σύμφωνα με τη Νέα Αγωγή, στοχεύει στον ίδιο το μαθητή και τις εμπειρίες του. Το παιδί για να γίνει ενεργό μέλος της κοινωνίας, οφείλει να αφομοιώσει, μέσω της παιδείας, τις ιδέες και τις αντιλήψεις της κοινωνίας μέσα στην οποία ζει και αναπτύσσεται.
Μεγάλη βαρύτητα δίνει στις ανάγκες, στις κλίσεις και στην ελεύθερη βούληση του παιδιού, διότι αυτά είναι τα στοιχεία της ατομικότητας του.
Η εκπαιδευτική διαδικασία εξαρτάται από δύο παράγοντες. Ο πρώτος παράγοντας είναι το παιδί και ο δεύτερος παράγοντας είναι οι εμπειρίες. Οι δύο αυτοί παράγοντες είναι αλληλοεξαρτώμενοι. Στο έργο του My Pedagogic Creed αναφέρει ότι : «Πιστεύω πως κάθε είδος εκπαίδευσης προχωρεί μέσα από τη συμμετοχή του ατόμου στην κοινωνική συνειδητότητα του γένους. Η διαδικασία αυτή αρχίζει ασυναίσθητα σχεδόν με τη γέννηση, διαμορφώνει συνεχώς τις δυνάμεις του ατόμου, προσδιορίζοντας και οξύνοντας την συνείδησή του, διαμορφώνοντας τις συνήθειές του, τις σκέψεις του και ξυπνώντας τα συναισθήματα και τις αισθήσεις του».
Κατά τον Dewey, η εκπαίδευση είναι βασική ανάγκη για την κοινωνία. Ο άνθρωπος εξελίσσεται, αναπτύσσεται και προσαρμόζεται ανάλογα στις απαιτήσεις και στις καταστάσεις μιας κοινωνίας.
Δεν υποστηρίζει ότι η εκπαίδευση είναι μια απλή προετοιμασία για το μέλλον τους σε μια κοινωνία. Είναι η ίδια μια διαδικασία ζωής. Το σχολείο είναι η μικρογραφία της πραγματικής ζωής ενός παιδιού.
Καταλήγοντας, ο Dewey εξηγεί ότι: «Όταν το σχολείο προετοιμάζει κάθε παιδί και το ασκεί στο πλαίσιο μιας τέτοιας μικρής κοινότητας, γεμίζοντάς το με το πνεύμα της συμπαράστασης και εξοπλίζοντάς το με τα μέσα για μια αποτελεσματική αυτοπειθαρχία, τότε θα έχουμε την πιο καλή και πιο σίγουρη εγγύηση για μια πιο πολύτιμη, πιο αξιαγάπητη και πιο αρμονική κοινωνία».
 
Η εμπειρία
Με τον Πραγματισμό, ο Dewey έχει ως αφετηρία την εμπειρία στο παιδαγωγικό σύστημα. Η εμπειρία δηλώνεται ως η γνώση που βασίζεται στην παρατήρηση και στην πράξη. Η εμπειρία σύμφωνα με το Dewey παριστάνει το σύνολο όλων των αλληλεπιδράσεων των ανθρώπων τόσο με το περιβάλλον όσο και αναμεταξύ τους.
Στο έργο του Experience and Education, ο Dewey αναλύει την εμπειρία με εκτενή τρόπο. Απορρίπτει την γνώση που προσφέρει η παραδοσιακή εκπαίδευση. Στο παραδοσιακό σχολείο παρέχονται πολλές γνώσεις στους μαθητές, αλλά ο τρόπος ήταν λανθασμένος. Οι περισσότεροι μαθητές ένιωθαν απέχθεια για τα μαθήματα.
Η εμπειρία είναι η μια νέα μορφή γνώσης. Αποτελεί τον κεντρικό άξονα γύρω από τον οποίο αναπτύσσονται οι παιδαγωγικές απόψεις του. Η παιδαγωγική εμπειρία είναι σύνθετη, αποτελούμενη δύο διαστάσεις: την ενέργεια και τη δοκιμή. Πρώτα ο μαθητής ενεργεί καταβάλλοντας μια προσπάθεια και κατόπιν δοκιμάζει τις συνέπειες αυτής της ενέργειας.
Επίσης, προσπαθεί να διαχωρίσει την εμπειρία ως θετική και ως αρνητική, διότι μερικές εμπειρίες δεν έχουν την ίδια εκπαιδευτική αξία, όπως άλλες. Το σχολείο θα πρέπει να προσέχει τις εμπειρίες και να τις επιλέγει με κατάλληλο τρόπο για τους μαθητές.
Οι θετικές εμπειρίες είναι αυτές που θα επιδράσουν με σωστό τρόπο στην πνευματική και σωματική ανάπτυξη ενός παιδιού. Ενώ, οι αρνητικές εμπειρίες έχουν την ικανότητα να δημιουργούν προβλήματα στο παιδί και να του προκαλούν κάποια απέχθεια ή έλλειψη ευαισθησίας.
«Για να διατυπώσει τη σημασία μιας εμπειρίας ένας ανθρώπους πρέπει να λάβει υπόψη συνειδητά την εμπειρία των άλλων». Ο Dewey θεωρεί ότι η εμπειρία είναι ένα μέσο για την επίτευξη ενός σκοπού.
Οι εμπειρίες είναι αλληλένδετες και διακρίνονται από μια συνειρμικότητα. Οι εμπειρίες, που έχουμε ζήσει, καθορίζονται από μια συνέχεια. Οι τωρινές εμπειρίες θα αποτελέσουν ως βάση για τις επόμενες εμπειρίες ως προς την ποιότητα και ποσότητα και θα σχηματίσουν νέες συνήθειες και καταστάσεις.